Steeds meer werknemers in Vlaanderen en Brussel flirten met het idee om naast hun vaste job iets voor eigen rekening op te starten. Of het nu gaat om een paar grafische ontwerpen in het weekend, wat freelance schrijfwerk ’s avonds of een bijverdienste als consultant: de vraag die daarbij altijd opduikt is of dat zomaar mag. Het antwoord is genuanceerd, want het hangt af van je arbeidsovereenkomst, je sector en de manier waarop je die activiteiten aanpakt.
Wat zegt je arbeidsovereenkomst?
De eerste stap is altijd je eigen contract nalezen. Veel arbeidsovereenkomsten bevatten een exclusiviteitsclausule of een verbod op nevenactiviteiten zonder toestemming van de werkgever. Dat betekent niet dat freelancen per definitie verboden is, maar wel dat je werkgever hiervan op de hoogte moet zijn of zelfs schriftelijk akkoord moet geven. Staat er niets over in je contract, dan heb je in principe meer vrijheid, al blijft de wettelijke loyauteitsplicht gewoon van toepassing.
De loyauteitsplicht: de rode draad
Zelfs zonder specifieke clausule ben je als werknemer verplicht om je werkgever niet te beconcurreren en geen schade toe te brengen aan het bedrijf. Dit betekent concreet dat je:
- geen klanten van je werkgever mag benaderen voor je eigen zaak;
- geen bedrijfsgeheimen of interne kennis mag gebruiken voor je freelance activiteiten;
- je vaste job niet mag laten lijden onder je nevenactiviteit, bijvoorbeeld door vermoeidheid of tijdsgebrek.
Concurrentie is de grootste valkuil
Werk je als marketeer en start je een freelance marketingbureau op dat dezelfde klanten benadert als je werkgever? Dan overtreed je de loyauteitsplicht, zelfs als er geen expliciet concurrentiebeding in je contract staat. Ligt je freelance activiteit in een totaal andere sector, dan is de kans op problemen veel kleiner.
Administratief in orde brengen
Naast de juridische kant tegenover je werkgever, moet je ook administratief alles correct regelen. Dit houdt in:
- je aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds als zelfstandige in bijberoep;
- een ondernemingsnummer aanvragen bij een ondernemingsloket;
- nagaan of je een btw-nummer nodig hebt, afhankelijk van je activiteit;
- je inkomsten correct aangeven in je belastingaangifte.
Het statuut van zelfstandige in bijberoep is hierbij het meest voorkomende traject. Je betaalt dan sociale bijdragen op basis van je netto-inkomen uit die activiteit, wat doorgaans voordeliger is dan het hoofdberoepstarief.
Transparantie loont
Hoewel het niet altijd wettelijk verplicht is om je werkgever in te lichten, is openheid meestal de beste strategie. Werkgevers reageren doorgaans milder wanneer ze zelf op de hoogte zijn, dan wanneer ze via omwegen ontdekken dat je een eigen zaak runt. Een kort gesprek waarin je duidelijk maakt dat je nevenactiviteit geen invloed heeft op je functioneren, kan veel misverstanden voorkomen.
Let op met je ambtenarenstatuut of sector-cao’s
Werk je in de openbare sector of val je onder een cao met specifieke bepalingen over nevenactiviteiten? Dan gelden vaak strengere regels, en is voorafgaande toestemming wél verplicht. Informeer je dus altijd goed bij je HR-dienst of vakbond vooraleer je van start gaat.
Conclusie
Freelancen naast een vaste job kan absoluut, maar vraagt wel de nodige voorbereiding. Check je contract, respecteer de loyauteitsplicht, vermijd concurrentie met je werkgever en regel je zelfstandige activiteit administratief correct. Met een beetje transparantie en gezond verstand combineer je een vast inkomen probleemloos met een eigen freelance project.
